مضاعف شود . آنها زمانى ارزش عمر را دريافتند كه از دنيا بريده شدند به طورى كه اكنون در حسرت ساعتى از آنند ، و تو اين ساعت را در اختيار دارى و شايد بر امثال آن نيز دست يا بى در حالى كه تو آنها را بيهوده مىگذرانى . پس دل بر اين نه كه به هنگامى كه اختيار اين امر از دستت بيرون رود و بهره‌ات را از ساعات عمر خود آزادانه نگرفته باشى بر تضييع آنها حسرت خورى . يكى از صالحان گفته است : كسى را كه براى خدا به برادرى گرفته بودم در خواب ديدم به او گفتم : اى فلان الحمد للّه رب العالمين زندگى پسنديده‌اى كردى ، پاسخ داد : اگر بتوانم اين را بگويم ، يعنى الحمد للّه ربّ العالمين را نزد من از همهء دنيا و آنچه در آن است محبوبتر است ، سپس گفت : آيا نديدى در آن جا كه مرا به خاك سپردند فلانى برخاست و دو ركعت نماز گزارد و اگر من بتوانم دو ركعت نماز به جا آورم نزد من محبوبتر است از همهء دنيا و آنچه در آن است . بيان گفتار عارفان به هنگام مردن فرزند ( 1 ) سزاوار است بر كسى كه فرزندش يا يكى از خويشاوندانش بميرد تقدّم او را در مردن به منزلهء آن بداند كه اگر خود و فرزندش به سفرى رفته بودند و فرزندش پيش از او به شهرى كه قرارگاه و وطن آنهاست باز گردد هرگز او از اين رويداد تأسّف زيادى نخواهد داشت چه مىداند كه به زودى به فرزندش ملحق خواهد شد و تنها تقدّم و تأخّرى ميان آنها جدايى انداخته است . مرگ نيز به همين گونه است چه معناى آن سبقت گرفتن در رفتن به وطن است تا آنگاه كه متأخّر به او ملحق گردد . و اگر به اين امر معتقد شود بيتابى و اندوه او در مرگ عزيزان كم خواهد شد ، بويژه در مرگ فرزند چه دربارهء آن اخبارى وارد است كه مايهء آرامش هر مصيبت ديده خواهد شد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « اگر بچه سقط شده‌اى از پيش بفرستم نزد من محبوبتر است تا صد فرزند سوار كار به جا گذارم كه همه در راه خدا پيكار كنند » « 1 » . و سقط را بدين سبب ذكر فرمود تا هشدارى باشد به پست‌ترين بر بالاترين آنها و گرنه ثواب به اندازهء موقعيّت فرزند در دل است . مىگويم : از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرموده است : « فرزندى را كه آدمى از پيش

--> ( 1 ) به مأخذ آن آگاهى نيافتم ، جز آنچه را كه ابن ماجه در السّنن خود به شماره 1607 بدين صورت آورده است : « بچّهء سقط شده‌اى را از پيش بفرستم نزد من محبوبتر است از اين كه فرزند سوار كارى را از خود به جا گذارم » .